Professionals

in food

Zoekt u een projectmanager? Wij zorgen snel voor de juiste professional met de juiste technische achtergrond. Een stevige projectmanager die past bij de cultuur van uw bedrijf.

Bedrijfsterrein en bedrijfsvoering aanpassen voor klimaatverstoring

Het klimaat verandert en dat heeft invloed op bedrijfsvoering en de inrichting van een bedrijfsterrein. Heeft u daar al over nagedacht en maatregelen getroffen? Komt er misschien water naar binnen

bij hevige neerslag? En is dat dan een probleem? Wat betekenen hitteperiodes of droogteperiodes voor uw bedrijfsprocessen? Kan de koeling het aan? In hoeverre neemt het energieverbruik enorm toe door een overbelaste koeling vanwege aanhoudende hitte? Hoe reageren uw (metalen) installaties op uitzetting door warmte? Enkele vragen die voor elke voedselproducent van belang zijn. Het Rijk verplicht vandaag de dag de gemeenten om stresstesten uit te voeren om de gevolgen van klimaatverstoring zo goed mogelijk in beeld te brengen. Op basis van de resultaten, kunnen zij de noodzakelijke maatregelen treffen. Het kan waardevol zijn om hetzelfde te doen voor uw eigen bedrijfsterrein. In onderstaand artikel staan klimaatadviseurs Roger Derksen en Freya Macke stil bij de stresstest voor uw bedrijfsterrein en het arsenaal aan aanpassingen die voor u van belang zouden kunnen zijn.  


Inleiding

Dat ons klimaat aan verandering onderhevig is, is geen nieuws, dat gebeurt al zolang de aarde rondom de zon draait. Nederland heeft al 4 ijstijden die over ons land meegemaakt. Wetenschappelijk is aangetoond dat de mens met zijn gedrag een enorme invloed heeft op deze zeer snelle opwarming van de aarde.  Met mitigerende maatregelen en afspraken (zoals eind 2018 in Katowice – Polen) proberen we internationaal én nationaal de uitstoot van CO2 te beperken en, nog beter, terug te dringen. Alleen zo kunnen we de opwarming van de aarde binnen de perken houden. Mocht dat al lukken, dan reageert het klimaatsysteem zo traag, dat de gevolgen hoe dan ook nog decennialang te merken zijn. Wij spreken liever over klimaatverstoring dan over klimaatverandering. Over de gevolgen van de klimaatverstoring op úw bedrijfsvoering willen we het graag hebben in deze nieuwsbrief.


Het jaar 2018, spiegel van de nabije toekomst?


De consequentie van bovenstaande constatering is, dat het voor elk bedrijf van noodzaak is om zich voor te bereiden op veranderingen in ons klimaat. Ieder bedrijf moet zich bezinnen op de maatregelen om de bedrijfscontinuïteit te waarborgen. Voor Nederland heeft het KNMI inmiddels een overzicht gemaakt van de te verwachten effecten van klimaatverstoring. Het KNMI maakte in 2013 de eerste schetsen van de weersverwachtingen die over 20 à 30 jaar verwacht werden. Die schetsen blijken, nu vijf jaar later, reeds in 2018 waarheid geworden, en dus niet in 2033 - 2042. Het KNMI voorspelt dat weerextremen zullen toenemen. Er zal meer neerslag vallen door langdurige regenperiodes. Als gevolg van de temperatuurstijging, neemt  lokaal de kans op zogenaamde clusterbuien toe, met extreme hoeveelheden neerslag in zeer korte tijd. Anderzijds nemen periodes zonder regen toe. Dit leidt tot droogteperioden zoals we die in 2018 gezien hebben.  Meteorologen voorspellen dat de zomer van 2018 naar de maatstaven in 2040 -50 wel eens een hele normale zomer zou kunnen zijn. Ook zullen stormen in intensiteit en frequentie toenemen. De temperaturen worden hoger door klimaat-verandering.

Hoe was het weer in 2018? In de maand februari waren er extreme stormen, in de maanden mei en juni van 2018 werd het hele land geteisterd door clusterbuien met wateroverlast en veel schade. Dat werd gevolgd door vier maanden achtereen extreme droogte, waarvan de gevolgen nog zichtbaar en merkbaar zijn. Dat zou dus wel eens het nieuwe “normaal” kunnen gaan worden. Het is zaak om uw bedrijf daarop voor te bereiden.


Nationale Adaptatie Strategie

Het kabinet Rutte kwam in 2016 met de Nationale Adaptatie Strategie (NAS). Daarin schrijft zij dat de effecten van klimaatverandering voor Nederland zo veel mogelijk verkleind moeten worden, óf ten minste beheersbaar moeten blijven. De verwachtte effecten zijn schades, overlast, ziekten, vroegtijdige sterfte en achteruitgang van milieukwaliteit en van complete ecosystemen. Het uit de strategie voorgekomen uitvoeringsprogramma voor de jaren 2018-2019 (UP-NAS) geeft concrete stappen hoe te komen tot een zogenaamd klimaatadaptieve omgeving. Door Klimaatadaptie wordt de schade door klimaatverandering zoveel mogelijk beperkt. HET UP-NAS programma is gericht op overheden en op de openbare ruimte.

De vraag is voor ons, wat betekent klimaatverandering voor uw bedrijfsvoering? Wat zijn de gevolgen van extreme regenval of van extreme droogte? Wordt uw logistiek verstoord door water op straat? Kan uw productie tegen extreme temperaturen?  

Kunnen alle grondstoffen, ingrediënten en het eindproduct voldoende gekoeld worden? Wat is de impact van dieper koelen en vriezen op uw energieverbruik? Hoe reageren uw (metalen) installaties op uitzetting door warmte? En, last but not least, wat betekent klimaatverandering voor de veiligheid van uw medewerkers? Zijn er meer bedrijfsongevallen tijdens langdurige periodes van extreme hitte?

UP-NAS schrijft dwingend voor dat elke gemeente stresstesten moet uitvoeren voor de openbare ruimte. Daarbij wordt onderzocht of de riolering voldoende regenwater kan verwerken. Waar bevinden zich de heetste plekken in de stad? En welke gevolgen heeft de grondwaterdaling door langdurige droogte voor een stad? Deze onderzoeken zullen zich niet direct richten op uw bedrijfsterrein en al helemaal niet op uw eigen bedrijfsprocessen. Het is daarom goed kennis te nemen van de uitkomsten van het gemeentelijk onderzoek. Om dat onderzoek vervolgens op door te trekken naar uw terrein, productie, opslag en bedrijfsprocessen.


Klimaatadvies

Rogér Derksen is één van de weinige zelfstandige adviseurs klimaatadaptatie die Nederland rijk is. Hij wordt momenteel als projectmanager ingehuurd bij grote productiesites in de food, o.a. door het facilitair projectenbureau van een grote bierbrouwer in Nederland. Voor hen onderzoekt Rogér het

klimaatvraagstuk op de brouwerij. Hij deelt enthousiast zijn ervaringen. Voor een goed begrip van de omgeving van de brouwerij dook Rogér in het verleden van het terrein.  Zo ontdekte hij dat tijdens de bouw van de brouwerij, begin jaren’70, de ondergrond met zand fors was opgehoogd. “Dat is nu een handige bijkomstigheid. Hierdoor bestaat er weinig gevaar voor een acute overstroming als een nabije rivier buiten zijn oevers zou treden” vertelt Rogér. Daaruit volgt dat voor deze brouwerij extreme neerslag en langdurige hitte hoofdthema’s zijn die moeten worden getackeld. Rogér voert nu gedetailleerd onderzoek uit naar de risico’s die hieruit voortkomen.

Een eerste onderzoek is het koppelen van de bedrijfsongevalstatistieken aan de weerstatistieken. De vraag daarbij is of er een relatie is tussen het aantal bedrijfsongevallen en langdurige hitte? Rogér verwacht dat die relatie te leggen is. Hij verwacht dat bij hitte de concentratie van medewerkers afneemt, waardoor er sneller een ongevallen kunnen optreden.

Een onderzoek van de risico’s bij klimaatverandering vraagt maatwerk per productiesite. Het kan niet met één algemene aanpak benaderd worden.


Heftige regenval

Risico’s bij hevige regenval zijn direct te relateren aan hoogteverschillen in het landschap in combinatie met de loop en de afvoercapaciteit van de riolering ter plekke. Een gemiddelde riolering kan de neerslaghoeveelheid van 20-25 mm regenwater per uur verwerken. Als gevolg van klimaatverandering zullen we rekening houden met neerslag van tot wel 90 mm regenwater per uur, vier tot vijfmaal zoveel dus. Deze toekomstige buien passen, plastisch gezegd, niet in de riolering. Bij extreme buien stroomt het water dat niet via de riolering kan worden afgevoerd, bovengronds naar het laagstgelegen punt.

Het is van belang uit te zoeken hoe het rioleringssysteem precies loopt en wat het verwerkingsvolume ervan is. Het rioleringssysteem op de brouwerij bleek, zoals waarschijnlijk bij vele oudere bedrijfsterreinen, niet volledig in kaart gebracht te zijn.

Onderdeel van de stresstest op bedrijfsniveau is om bij de gemeente na te gaan wat de plannen zijn voor hemelwaterafvoer in de openbare ruimte. Bij extreme buien stroomt het water dat niet via de riolering meer kan worden afgevoerd bovengronds naar het laagstgelegen punt. Een kaart met hoogtemetingen en het grondgebruik is daarom noodzakelijk. Informatie met betrekking tot hoogtes is vaak beschikbaar via open-source. Daarnaast kunnen er ook obstakels voor waterafvoer in de wegen op uw bedrijfsterrein aanwezig zijn. Extra kwetsbaar blijken drempelloze gebouwen te zijn. Ze zijn drempelloos gemaakt omdat ze toegankelijk moeten zijn voor transport zoals  heftrucks. Zonder drempels, kan regenwater eenvoudig het gebouw binnenstromen. Dat is een serieus risico.

Daarnaast kunnen er op het terrein kelders en laadkuilen zijn die vol water lopen bij hevige regenval. Uit de stresstest worden ook deze knelpunten zichtbaar.

Het identificeren van de kwetsbare plaatsen is meestal ook de route naar effectieve maatregelen. Vaak moet elders op het terrein een plek worden gevonden waar het water snel kan worden opgeslagen en waar het geen schade oplevert. In eerste instantie wordt de oplossing gezocht in het aanpassen van de stromingsrichting van het water in combinatie met het vergroten van het bergend vermogen van de bodem. Als de ruimte daarvoor aanwezig is, kunnen laaggelegen delen van het terrein ingericht worden als waterberging (wadi’s).


Langdurig extreme temperaturen

Freya Macke is aanjager klimaatadaptatie bij een adviesbureau. Zij benoemt enkele oplossingen voor hittestress op een bedrijfsterrein: “Het is belangrijk dat het bedrijfsterrein in de nacht afkoelt. Dit kan worden bereikt door verdamping en uitstraling van (overdag opgeslagen) hitte”. Een belangrijk hulpmiddel daarbij is het verminderen van de verharding op het terrein en de aanleg van meer groen (in de vorm van bomen, struiken en gras) . Dit draagt vaak ook bij aan verlaging van bovengrondse waterstromen bij hevige regen.

Met een slim plan is op vrijwel ieder bedrijfsterrein groen in te passen. Dat is wel maatwerk, want ruimte is schaars en voor bedrijfsprocessen zijn verhardingen en gebouwen in veel gevallen pure noodzaak. Freya kent oplossingen die weinig ruimte kosten: ”zoek vooral de ongebruikte overhoeken en benut kansen voor dubbel ruimtegebruik. Vergeet ook vooral niet de ruimte op het dak. Je kunt daar veel doen met groen of zelfs het dak ombouwen tot waterberging” . Een zwart bitumendak neemt veel meer warmte op dan een wit dak, of nog beter, een groendak. Een groendak zorgt voor hitte-isolatie, net als een groene gevel. Bijkomend voordeel is dat eventuele zonnepanelen op het groene dak een hoger rendement hebben door de koeling van het groen.




Op tijd beginnen

Beide klimaatadviseurs, Freya en Rogér, raden bedrijven aan om tijdig de risico’ van klimaatverandering voor hun specifieke locatie te verkennen. De stresstest van de gemeente vormt een vertrekpunt. Dat wordt bij voorkeur verder uitwerkt met een stresstest op het eigen terrein. Bij de voorbereidingen van nieuwbouw en verbouwingen of herinrichting is dit anno 2019 onontbeerlijk en onontkoombaar. Van de ene kant omdat waterschappen, hoogheemraadschappen en soms ook gemeenten in (bouw)vergunningen eisen stellen aan regenwaterberging en klimaatadaptatie. Van de andere kant is een stresstest dé mogelijkheid om productie en opslag te beschermen en tijdig toekomstbestendig en klimaat robuust te maken. Zo vermijdt u onverwachte schade, overlast of, nog erger, het voor langere tijd stil moeten leggen van uw productie. “Met een stresstest worden eerst de risico’s in beeld gebracht. Vervolgens kunnen passende maatregelen onderzocht worden voor het terrein. Sommige maatregelen kunnen direct gerealiseerd worden, andere maatregelen blijven misschien nu nog op de plank liggen, tot een moment waarop ze gecombineerd kunnen worden met andere werkzaamheden” zo stelt Freya. “Werk met werk maken noemen we dat, daarmee worden vaak veel kosten bespaard”, vult Rogér aan.


Wilt u over dit onderwerp doorpraten? Wilt u weten hoe een stresstest voor u zou kunnen werken? Neem dan via mail of telefoon contact op met DAPP. Een afspraak met Rogér Derksen en Freya Macke is snel gemaakt.



Plaats uw reactie

Reactie(s)

Er zijn nog geen reacties! Plaats als eerste een reactie

Interesse? Meld je aan voor de nieuwsbrief