Professionals 

in Food

Are you looking for a project manager? We can deliver the right professional with the right technical background. A strong project manager who blends in with the culture of your company

Toekomstgericht bouwen door verantwoord omgaan met energie - deel 1

Er is bijna geen ander begrip dat momenteel zo in de belangstelling staat als “duurzaamheid”. Dat betekent als we het over ver- of nieuwbouw hebben in de voedingsmiddelenindustrie we er niet langer onder uit kunnen om veel aandacht te schenken aan duurzaamheid en aan manieren om de footprint van een dergelijke bouwactiviteit terug te dringen.


In bijgaand artikel willen wij, uitgesmeerd over twee nieuwsbrieven, ingaan om wat er allemaal bij komt kijken als je duurzaam wilt gaan bouwen. Wanneer ben je écht duurzaam bezig, waaraan moet je voldoen, wat betekent dat in de voorbereidingen en bij de uitvoering?


Onderstaand deel 1, de theorie achter duurzaam bouwen. In de nieuwsbrief van maart deel 2, komt de praktijk aan de orde.


1. Introductie

Laten we beginnen met waar we vandaan komen. Hoe deden we het tot voor kort? Het was heel gebruikelijk om een bedrijfspand conform het bouwbesluit  te bouwen, te verwarmen met gas en, indien van toepassing, te koelen met een separaat koelsysteem. Waterverbruik en afvalverwerking waren items die geen aandacht behoefden. Integratie van systemen en gebouwen werd nauwelijks toegepast.

Wat dat betreft is er de laatste jaren veel structureel veranderd. Het zogenaamd integraal bouwen is niet meer weg te denken en zie je inmiddels in bijna elk ontwerp terug. Een installatieadviseur die met een bouwkundig adviseur en een architect bij elkaar zitten voor een integraal ontwerp is vandaag de dag gemeengoed. Het gelijktijdig definiëren van het productie- en het logistieke proces heeft dankzij deze samenwerking een steeds centralere rol gekregen en is bepalender dan ooit voor het al of niet bereiken van externe en mogelijk ook intern gestelde duurzaamheidsdoelstellingen.


2. De Trias Energetica

Bij nieuwbouw en grootschalige verbouwing kunnen we denken aan tal van maatregelen die genomen kunnen worden om een gebouw toekomstbestendig te maken. Welke maatregelen zien wij en hoe kun je deze niet alleen in nieuwbouw maar ook in bestaande gebouwen toepassen?  


Alvorens op deze vragen in te gaan is het van belang de Trias Energetica uit te leggen. De Trias Energetica  (eerder bekend als Trias Energica) is een van oorsprong drie-stappen-strategie om een energiezuinig ontwerp te maken. De Trias Energetica wordt momenteel gezien als de belangrijkste kapstok om een energiezuinige huishouding aan op te hangen. Door voortschrijdend inzicht is sinds kort in het model een vierde belangrijke stap toegevoegd. Zie daarvoor de  beschrijving van stap 2.


De stappen van de Trias Energetica gelden als basisvuistregels bij het duurzaam ontwerpen van gebouwen:

•Beperk het energieverbruik door verspilling tegen te gaan; bijvoorbeeld een compacte gebouwvorm of door goede isolatie van gevels en daken.

•Gebruik energie uit reststromen. Reststromen kunnen nog veel energie bevatten. Denk daar aan en zoek uit hoe die energie teruggewonnen kan worden.  

•Maak maximaal gebruik van energie uit duurzame (= hernieuwbare) bronnen, zoals wind-, water-, en zonne-energie én aardwarmte. Dat kan bijvoorbeeld door de installatie van een zonneboiler of van zonnepanelen op het dak of door een warmtewisselaar in gebruik te nemen.

•Maak zo efficiënt mogelijk gebruik van fossiele brandstoffen om in de resterende energiebehoefte te voorzien. Dit kan bijvoorbeeld door gebruik te maken van een warmtepomp, lage(re) temperatuurverwarming (vaak in de vorm van vloerverwarming) of het beperken van leidinglengtes van verwarmings- en ventilatiesystemen.


Hoe moeten we deze punten interpreteren? Onderstaand een nadere uitwerking van deze opsomming.


2.1 Stap 1: Beperken van het energieverbruik

Uitgangspunt in deze stap is “dat wat je niet nodig hebt hoef je ook niet op te wekken”. Denk hierbij aan:

•Het isoleren van de vloeren, muren en het dak van het pand;

•Het toepassen van energiezuinige verlichting;

•Het toepassen van gelijkstroommotoren;

•Het inzetten van ventilatie met warmteterugwinning;

•Het toepassen van snelloopdeuren;

•De temperatuur bij gekoelde ruimtes een graadje hoger en verwarming een  graadje lager te zetten.


2.2 Stap 2: Gebruik energie uit reststromen

Restwarmte hergebruiken is een belangrijke stap gebleken. Het inzetten van restwarmte  kan eenvoudig door het pand aan te sluiten op de stadsverwarming (als die er is) of om na een inventarisatie van de mogelijkheden, te investeren in een installatie die de eigen restwarmte of die van een industriële buurman kan benutten voor verwarming van het pand.


2.3 Stap 3: Gebruik energie uit hernieuwbare bronnen.

Ook al zijn stap 1 en 2 goed gedaan dan kan het zijn dat er aanvullende behoefte is aan energie. Voor de opwekking van warmte en/of koude moet bekeken worden welke hernieuwbare bronnen daarvoor mogelijk kunnen worden ingezet.

Denk bijvoorbeeld aan:

•Energiezuinige koeling;

•Warmtepompen;

•PV-Zonne energie;

•Windenergie.


2.4 Stap 4: Gebruik eindige energiebronnen zo efficiënt mogelijk

We zullen aan het idee moeten wennen dat alle vormen van het gebruik van fossiele brandstoffen binnen bepaalde gestelde termijnen gestopt wordt. Momenteel promoot de overheid met een stevige campagne dat wij in 2050 als consument allemaal van het gas af moeten zijn. In nieuwbouwwijken worden gasleidingen niet meer aangelegd. Deze ontwikkeling kan bij het plannen van nieuw- of verbouw niet genegeerd worden. De besluitvorming met betrekking tot wat te doen met conventionele energiebronnen wint hiermee sterk aan waarde. Belangrijke vragen zijn:

•Willen we gas of olie toestaan in het pand? Zijn deze energiebronnen voor de productie noodzakelijk of beschikken we over goede alternatieven?

•Als we met gas moeten werken, is er misschien “alternatief gas” beschikbaar zoals biogas (groen gas) of waterstof?

•Misschien kunnen we de productie “all-electric” inrichten?


Met de ervaringen die wij de afgelopen jaren hebben opgedaan in de voorbereiding en realisatie van bouwprojecten moet naar onze mening dit model verder worden uitgebreid met een vijfde stap. Er dient aandacht te zijn voor de vraag of al die goede voornemens, doelstellingen en beleidsbesluiten uit de voorbereidende fase ook daadwerkelijk behaald worden. We denken dan aan een actieve controle


2.5 Stap 5: Commissioning van installaties en energiemonitoring

Zonder goed ontwerp kun je niet duurzaam zijn, echter als het ontwerp niet getoetst wordt vóór en tijdens de bouw kan na ingebruikname blijken dat er het nodige schort aan de ideeën. Met het toetsen of de installaties het effect bereiken wat er van verwacht wordt, en het na oplevering meten van energiestromen van verschillende installatieonderdelen kunnen eventuele energielekken goed in kaart gebracht worden. Door daarmee aan de slag te gaan kan onnodig energieverbruik en energieverlies na ingebruikname voorkomen worden. Daarmee kan onderhoud en uitval verminderd worden.

Wat ons betreft is stap 5 een samenstelling van:  

•Commissioning van de belangrijkste installatieonderdelen, zoals koeling, verwarming, ventilatie, verlichting en regeltechniek;

•Het vaststellen van prestatie-indicatoren en het, met deze in de hand, meten van de energieprestatie van alle installaties;

•Grote energiebronnen voorzien van Kilowatt-uur-meters en deze met een bepaalde frequentie uitlezen. Bij forse afwijking is actie geboden.


Met het toepassen van deze vergrote “Pentas” Energetica hebben bouwkundigen en de installatiedeskundigen een goed instrumentarium voor het ontwerpen en het neerzetten van duurzame bedrijfspanden alsmede voor het ontwerpen van het integraal productieproces.


Volgende maand pakken wij in op de vraag hoe het bovenstaande nu in de praktijk uitpakt.



Wim Meijer is zelfstandig klimaat- en energie-adviseur en betrokken bij diverse bouwprojecten die DAPP momenteel voor klanten uitvoert.

Marc Goselink is Manager bij DAPP



Post a comment

Comment(s)

There are no comments yet. Be the first to post a comment

Interesse? Meld je aan voor de nieuwsbrief