Professionals 

in Food

Are you looking for a project manager? We can deliver the right professional with the right technical background. A strong project manager who blends in with the culture of your company

Biologisch wordt de nieuwe norm, maar kán het ook?

Biologisch wordt de nieuwe norm, maar kán het ook?


“Grote veranderingen beginnen vaak buiten de massa om. Het kunnen een paar zachte stemmen zijn die al fluisteren wat de hele wereld tien jaar later luidkeels en vol overtuiging roept. Biologisch begon met idealisme. Veertig jaar geleden was het een kleine groep, de ‘wereldverbeteraars’, de ‘bio-pioniers’ die voor biologisch pleitten en biologisch gingen produceren. En zie waar we nu staan. Een grote beurs waar biologische producenten hun producten presenteren”.

Bovenstaand de openingsalinea uit de openingsspeech van de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, Carola Schouten, bij de Bio-beurs die ruim een jaar geleden in Zwolle gehouden werd.


Biologisch heeft de wind in de rug

“Biologisch zijn” en biologisch consumeren zijn vandaag de dag in trek. Om een voorbeeld uit de landbouw te geven, in 2018 waren er meer dan 140 melkveehouders, een recordaantal, die bij Skal Biocontrole (1). certificering aanvroegen omdat ze willen ‘omschakelen’ naar biologische productie. Dat is bijna drie keer zoveel als in 2015, en in 2014 waren het er maar twintig boeren die de overstap wilden maken (2).

Wat zijn biologisch geproduceerde producten? Er zijn meerdere definities voorhanden wat “biologisch” mag heten. Wij geven de voorkeur aan de onderstaande.

Biologische producten zijn geproduceerd:

• met respect voor de natuur;

• met respect voor dieren;

• zonder chemische bestrijdingsmiddelen;

• zonder kunstmest;

• zonder preventieve antibiotica;

en staan onder controle van een onafhankelijk instituut Skal Biocontrole.


Een sterk merk

Biologisch is de laatste jaren een sterk merk geworden. Je kunt zeggen dat het de wind in de rug heeft. Biologisch is het enige keurmerk voor voedsel dat in de wet is vastgelegd is.

De cijfers liegen niet: biologisch is van al het duurzaam geproduceerde voedsel het populairst, met een aandeel van 35%. In 2016 steeg de totale omzet van biologische producten met 10% ten opzichte van het jaar ervoor. Er ging maar liefst €1,44 miljard in om.

Die groei zit minder in de speciaalzaken en steeds meer in de mainstream retail: de supermarkten. Ook op festivals, in kantines en in restaurants is het hip om biologisch voedsel aan te bieden. Enige relativering is wel op zijn plaats als het gaat om het genoemde totaalcijfer van 1,44 miljard biologisch geproduceerde producten, dit bedrag is net iets meer dan 1% van de totale omzet van voedingsmiddelen in 2017.


Vier kernwaarden

Internationaal hebben een aantal partijen de kernwaarden vastgelegd in vier punten van waaruit biologisch zich verder kan ontwikkelen (3). We zetten de Engelse termen achter de Nederlandse vertaling.

1. Gezond (health)

De gezondheid van mensen kan niet los gezien worden van gezonde ecosystemen met een gezonde bodem, gewassen en dieren. Gezond is niet een kwestie van niet-ziek zijn, maar het continu werken aan fysiek, mentaal, sociaal en ecologisch welbevinden van de mens en dier. Daarom ook worden in de biologische landbouw kunstmest, diergeneesmiddelen en additieven die gezondheidseffecten zouden kunnen hebben zoveel mogelijk vermeden.

2. Ecologisch (ecology)

Biologische landbouw speelt zich af binnen levende ecosystemen en natuurlijke kringlopen. Biologisch werken vraagt aanpassing aan lokale omstandigheden, ecosystemen, cultuur en schaal. Wie biologische producten produceert, verwerkt, verhandelt of consumeert moet zijn bijdrage leveren aan de bescherming en verbetering van de gezamenlijke leefomgeving, met inbegrip van het landschap, klimaat, habitats, biodiversiteit, lucht en water.

3. Fair (fairness)

Mensen en dieren delen één wereld. Dat gaat alleen goed zolang dat op een faire manier gebeurt. Sleutelwoorden zijn billijkheid, respect, rechtvaardigheid en rentmeesterschap. Dieren kunnen opgroeien op de manier die past bij hun natuurlijke gedrag. Mensen - van boer tot consument - gunnen elkaar kwaliteit van leven, waarbij er voedsel genoeg is voor iedereen en van een duurzaam hoogwaardige kwaliteit. Maatschappelijke en milieukosten worden in de prijs van het product doorberekend.

4. Verantwoordelijk (care)

Hogere opbrengsten en efficiency kunnen risico's met zich meebrengen, zoals effecten op het complexe ecosysteem. Zolang wij die effecten niet overzien, is het beter niet te experimenteren: voorzorg boven alles. Moderne wetenschap, oude kennis en praktijkervaring bieden volop oplossingen. Technologieën met onvoorspelbare effecten, zoals gentech, kunnen we daarbij missen, net als marktpartijen die niet het belang van allen voor ogen hebben maar voedsel willen monopoliseren ten faveure van hun aandeelhouders.


Consequenties voor de productiekracht

Wat betekent het voor de volumes van de voedselproductie wanneer de wereld massaal over gaat op biologisch produceren? Cynici stellen dat de biologische productie een behoorlijke achteruitgang betekent in  landbouwopbrengst. Vervolgens wijzen zij naar de verwachting dat wij in 2050 naar verwachting met zo'n negen miljard mensen op deze wereld rondlopen, (twee miljard meer dan nu). Bovendien neemt de welvaart in opkomende economieën toe, waardoor de consument daar meer vlees en zuivel gaan gebruiken. Dat betekent dat de voedselproductie - voor mens en dier samen - per hectare moet verdubbelen. Hoe valt dat te combineren met de ontwikkeling naar biologisch geproduceerd voedsel?

Recent onderzoek heeft uitgewezen dat er weliswaar een terugval is per hectare maar dat die terugval beperkt is. Uit onderzoek kan worden geconcludeerd dat biologisch “slechts 19,2%” minder opbrengt dan de conventionele landbouw (4). Dat zou een kleinere “yield gap” zijn dan uit eerdere schattingen kwam (5).

Een UC-Berkeley onderzoeksteam, dat het onderzoek uitvoerde, benadrukt dat er grote verschillen zijn in de opbrengsten tussen gewassen. Zo zou er bijvoorbeeld nauwelijks verschil in opbrengst zijn tussen biologische linzen en bonen en de gangbare. Dat zou betekenen dat peulvruchten beter uitsluitend biologisch kunnen worden geteeld. En andere producten nog even niet.

Het onderzoek concludeert ook dat bij het trekken van conclusies over opbrengsten veelal een bias ontstaat doordat wij op de conventionele manier kijken naar hoe landbouw moet worden bedreven. Een andere dan de conventionele benaderingen van de landbouwpraktijk zouden de opbrengst van biologisch significant kunnen vergroten. Door bijvoorbeeld gewassen agro-ecologisch samen te laten groeien zoals ze dat ook in de natuur doen en intensievere en slimmere gewasrotatie zou heel veel winst te behalen zijn, zo stelt Berkeley.

Agro-ecologie zou bestrijdingsmiddelen en meststoffen sparen en dus de slimmere opvolger kunnen zijn van de biologische landbouw en mogelijk het antwoord zijn op de hierboven geschetste groei in wereldbevolking.



1. Skal Biocontrole zet zich als onafhankelijk toezichthouder in voor aantoonbare betrouwbaarheid van biologische producten in Nederland.
Een landbouwproduct of voedingsmiddel mag alleen biologisch heten als het productieproces aan wettelijke voorschriften voldoet. Het biologisch keurmerk mag alleen gebruikt worden door biologisch gecertificeerde bedrijven. Het woord ‘biologisch’ is een wettelijk beschermde term.
2. Het aantal geregistreerde bedrijven is eind december 2018 5.046. Deze 5.046 bedrijven staan geregistreerd bij Skal, maar mogen nog niet allemaal hun producten als biologisch verkopen. Landbouwbedrijven moeten na het toelatingsonderzoek eerst een omschakelperiode doormaken voor zij door Skal gecertificeerd worden. Het aantal gecertificeerde biologische bedrijven is eind december 2018 4.833. Dat is bijna 7.7% meer dan de 4.486 gecertificeerd biologische bedrijven van eind 2017.
3. Meer over deze 'organic principles'  is te vinden op de website van Ifoam, de internationale koepel van biologische landbouworganisaties.
4. Zie voor de achtergrond van dit onderzoek het artikel op de website van UC Berkeley. https://news.berkeley.edu/2014/12/09/organic-conventional-farming-yield-gap/   
5. In Nederland toonde echter Martin van Ittersum (WUR) in 2012 al eens aan dat het productiegat tussen biologisch en gangbaar gemiddeld 20% bedraagt.










Post a comment

Comment(s)

There are no comments yet. Be the first to post a comment

Interesse? Meld je aan voor de nieuwsbrief